बजेट २०८३/८४: लोकसेवा परीक्षा गाइड

प्रस्तुतकर्ता: अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले

प्रस्तुत मिति: २०८३ जेठ १५ गते

मुख्य दर्शन: 'अवसरको सिर्जना' र राज्यको भूमिकालाई 'नियामक' बाट 'अवसरको संवाहक' मा रूपान्तरण

प्रमुख लक्ष्य: ७% आर्थिक वृद्धि र मुद्रास्फीति ६% मा सीमित

कुल बजेट विनियोजन: रू. २१,२४,३४,४४ लाख (२१ खर्ब २४ अर्ब ३४ करोड)

चालु (Recurrent): रू. १२,७०,५८,९० लाख (५९.८%)

पुँजीगत (Capital): रू. ४,३१,१०,६३ लाख (२०.३%)

वित्तीय व्यवस्था (Financial Management): रू. ४,२२,६४,९१ लाख (१९.९%)

राजस्व (Revenue): रू. १४,०५,३१,८३ लाख

वैदेशिक अनुदान (Foreign Grant): रू. ६१,७४,५४ लाख

वैदेशिक ऋण (Foreign Loan): रू. २,४७,२८,०७ लाख

आन्तरिक ऋण (Internal Debt): रू. ४,१०,००,०० लाख

आयकर छुट सीमा: व्यक्तिका लागि वार्षिक रू. १० लाख (पहिले ५ लाख)

डिजिटल भुक्तानी: भ्याटको १०% तत्काल बैंक खातामा फिर्ता

सेयर बजार: पुँजीगत लाभकरलाई 'अन्तिम कर' (Final Tax) मानिने

अन्तःशुल्क खारेजी: ३६० प्रकारका वस्तुमा लाग्दै आएको अन्तःशुल्क खारेज

भवन बीमा: आवासीय भवनको बीमा प्रिमियममा वार्षिक रू. १० हजारसम्म आयकरमा खर्च कट्टी

मन्त्रालय कटौती: संघीय मन्त्रालय २२ बाट घटाएर १८ कायम

निकाय खारेजी: ३१ वटा खारेज, ६ वटा मर्जर, १८ वटा पुनर्संरचना

राजस्व अनुसन्धान विभाग खारेज - कार्यहरू विषयगत निकायलाई हस्तान्तरण

कूटनीतिक कटौती: डेनमार्क, ब्राजिल र दक्षिण अफ्रिकाका दूतावास खारेज

डिजिटल प्रशासन: १,००० कार्यालयमा GIOMS र कर्मचारीका लागि 'डिजिटल टाइम कार्ड'

४ चतुर्भुज: मध्य-मधेश (कृषि/उद्योग), कर्णाली (जडीबुटी/जलविद्युत्), गण्डकी (तीर्थाटन/उद्यम), कोशी (विविधता/ऊर्जा)

सडक: आगामी वर्ष १,००० कि.मी. कालोपत्रे र २७५ वटा पुल निर्माण

सुरुङमार्ग: नागढुङ्गा सुरुङ साउनदेखि सञ्चालन, टोखा-छहरे अध्ययन

काठमाडौँ: धुलोमुक्त अभियान रू. २८.५२ अर्ब, 'स्मार्ट अर्बन मोबिलिटी' सुरु

पूर्व-पश्चिम राजमार्ग: १,०२८ कि.मी. ५ वर्षभित्र ४ लेनमा विस्तार

काठमाडौँ-तराई फास्ट ट्र्याक: ५.४ कि.मी. सुरुङ र ४० पुल

विद्युत् जडित क्षमता: थप १,०४० MW थपिएर कुल ५,५३५ MW पुर्‍याइने

NEA विभाजन: उत्पादन, प्रसारण र वितरण गरी ३ कम्पनीमा

एआई: स्यूचाटारमा देशकै पहिलो 'सावभौम एआई कम्प्युट केन्द्र'

ग्रीन हाइड्रोजन: हेटौंडामा २.५ MW पाइलट प्रोजेक्ट

IT निर्यात: आम्दानीमा ५०% कर छुट

१५ जना नेपाली एआई शोधकर्तालाई स्वदेश फर्कन विशेष फेलोसीप

विज्ञान र अनुसन्धानका लागि पुँजीगत खर्चको न्यूनतम १% बजेट (पहिलो पटक)

गिग वर्कर: राइड सेयरिङ र डेलिभरी कामदारलाई पहिलो पटक सामाजिक सुरक्षामा

पोषण भत्ता: दलित बालबालिका र २५ गरिब जिल्लाका बालबालिकाको भत्ता दोब्बर - मासिक रू. १,०००

स्वास्थ्य: बालबालिकाको क्यान्सर उपचार सरकारी अस्पतालमा पूर्ण निःशुल्क

डिजिटल हेल्थ: सबै नागरिकको 'डिजिटल हेल्थ प्रोफाइल' बनाइने

स्वास्थ्य बीमा: ३ वर्षभित्र ९०% नेपालीलाई दायरामा ल्याइने

सरकारी कर्मचारी तलब: ~२१% वृद्धि (१०% आधारभूत + १०% कार्यसम्पादन भत्ता)

कृषि लगानी: रू. २ करोडसम्मको लगानीमा ४०% पुँजीगत अनुदान

मल आपूर्ति: ६ लाख ५० हजार मेट्रिक टन रासायनिक मल सुनिश्चित

पर्यटन: भिजिट नेपाल २०८५ (सन् २०२८) र नेपाल आरोग्य वर्ष २०२७

विवाह पर्यटन: जनकपुरलाई अन्तर्राष्ट्रिय वेडिङ डेस्टिनेशन ब्रान्डिङ

उद्योग: ३ महिनाभित्र 'स्वचालित मार्ग' (Automated Route) प्रणाली लागू

मल खरिदका लागि रू. ३२ अर्ब ४६ करोड विनियोजन

अपेक्षित आयु (Life Expectancy): ७१.५ वर्ष

मातृ मृत्युदर: प्रति १ लाखमा १३५

इन्टरनेट: ८८% जनसंख्यामा 4G र १०% मा 5G सेवा

साक्षरता: SEE उत्तीर्ण दर ८३%

कक्षा १२ पुरा गर्ने दर: ४५%

प्रतिव्यक्ति विद्युत खपत: ५११ kWh

स्वास्थ्य संस्था पहुँच (३० मिनेट): ७५%

पूर्ण खोप कभरेज: ८८%

कुल सार्वजनिक ऋण: आगामी वर्षको अन्त्यसम्म रू. ३४ खर्ब १८ अर्ब ७७ करोड

स्थानीय तह (७५३): रू. ३१४ अर्ब ६२ करोड हस्तान्तरण

प्रदेश (७): रू. १०९ अर्ब ६५ करोड हस्तान्तरण

स्थानीय तह समानीकरण अनुदान: रू. ९० अर्ब २० करोड

कुल वित्तीय हस्तान्तरण: रू. ६०० अर्ब+ (राजस्व बाँडफाँड सहित)